x

Kullanılabilirlik Analizi (Usability Analysis)

Kullanılabilirlik Analizi bir ürün veya hizmetin ne kadar etkin kullanıldığının ölçülmesini sağlayan bir araştırma alanıdır. Kullanılabilirlik Analizi uygulanırken en çok kullanılan yöntem Görevler Analizi (Tasks Analysis) yöntemidir. Görevler Analizi; konusunda uzman, araştırmayı yöneten bir araştırmacı, ürünü/hizmeti sürekli kullanan katılımcılar ve ürün/hizmet üzerinde uygulanması istenen tanımlanmış görevlerden oluşur. Yönetici; ürün/hizmet kullanımı ile ilgili tanımladığı görevlerin, katılımcılar tarafından nasıl uygulandığını izler, katılımcıların izni olması durumunda ses ve video kayıtlarını alır. Görevlerin zorluk dereceleri ile ilgili katılımcılarla birebir görüşmeler yapar. Tüm bu gözlemler, ses ve kamera kayıtlarından elde edilen veriler analiz edilerek; görevlerin zorluk dereceleri, önem düzeyleri ve öncelikleri bir tabloda özetlenir.

Bu değerlendirmeler yapılırken başta tanımsal istatistik ölçüler olmak üzere birçok analiz yöntemi kullanılabilir. İlk aklıma gelenlerden biri kayıt edilen ses ve video görüntülerinin Content(İçerik) Analizi ile incelenmesidir.

Kullanılabilirlik Analizi’ni kapsayan birçok çok değişkenli istatistik yöntemi de uygulamak mümkün. Kantitatif Analizler başlığı altında yer alan; Lojistik Regresyon Analizi, Gizli Sınıf Analizi, Yapısal Eşitlik Modeli, Log-Lineer Modeller v.b yöntemler, ürün/hizmetin kullanımında en çok ortaya çıkan sorunları belirleyebilir.

Peki Kullanılabilirlik Analizi’ni Araştırmalarda En Çok Hangi Alanlarda Kullanabiliriz?

-Geliştirilmiş bir mobil uygulamanın kullanıcıları tarafından kullanılabilirliğinin ölçülmesinde (Covid19-Hayat Eve Sığar Uygulamasının Kullanılabilirliği gibi)

-Bir web sitesinin kullanılabilirliğinin ölçülmesinde (Bir E-ticaret sitesinde satın alma adımlarının müşteriler tarafından kullanılabilirliği mesela)

-Biyomedikal alanında bir medikal cihazın kullanılabilirliğinin ölçülmesinde (Bir Ventilatorün kullanılabilirliğinin ölçülmesi)

-Hatta bir sürdürülebilirlik araştırmasında vatandaşların atıklarını nasıl değerlendirdikleri konusunda bile bir kullanılabilirlik araştırması yapılabilir.

Konu literatürde daha çok Kullanılabilirlik Testleri (Usability Tests) olarak yer alıyor. Ancak bu tanımın kısıtlı bir tanım olduğu düşüncesindeyim. Bu alanda uygulanabilecek birçok yöntem olduğundan “Kullanılabilirlik Analizi” bu çalışma alanı daha doğru tanımlamaktadır.

Bu arada yukarıdaki örneklerin her biri birer tez konusu 

Araştırma Sektörünün de bu analizi daha sık kullanması gerektiği kanaatindeyim.

İlginiz için Teşekkürler…

Prof.Dr.Çiğdem Arıcıgil Çilan
Latent Araştırma Genel Müdürü
İ.Ü. İşletme Fakültesi Öğretim Üyesi