x

Eyvah Uyguladığımız İstatistik Testler “Quasi” Mi Yoksa?

Araştırmaların çoğunda t-testi ANOVA , eşleştirilmiş grupların t-testi gibi temel istatistik testleri kullanıyoruz. Testler araştırma dizaynına bağlı olarak belirleniyor. Deneysel tasarımlar olarak varsayılan bu testler gerçekten deneysel mi? Yoksa genellikle deneysele yarı benzer, sözde (Quasi) deneysel testler mi uyguluyoruz?

Bu soruya yanıtlar ararken öncelikle deneysel bir araştırma tasarımının neleri gerektirdiğini inceleyelim.

Temel Deneysel tasarımlarda genellikle bir bağımsız değişken (grup) ve bir nicel değişken ile çalışılarak bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisi bir başka ifadeyle gruplar arasında anlamlı,etkin bir fark olup olmadığı araştırılır. Grup birimlerinin birbirinden bağımsız olduğu ve rassal olarak belirlendiği kabul edilir. Normallik varsayımı da esastır ancak eş varyanslılığın ve/veya normalliğin sağlanamadığı durumlarda non-parametrik alternatif bir test ile çalışılabilir.

Gerçek hayat uygulamalarında örneğin bir pazarlama araştırmasında veya bir biyoistatistik çalışmada araştırmanın birimlerini (müşterileri, hastaları) tesadüfi olarak belirlemek neredeyse imkansızdır.

Özellikle BİYOİSTATİSTİK çalışmalarda hem yeterince büyük örnekler ile çalışmak hem de deneye dahil olacak hastaları tesadüfi olarak seçmek etik kurallar gereği mümkün değildir. Bu durumda benzer özellikler gösteren hastalar belirli bir eşik değeri belirlenerek deney ve kontrol grubu olarak sınıflandırılabilir (Örneğin belirli bir yaş grubundaki hastaların kan basıncı ortalaması 120 den az olanlarının kontrol grubuna, 120’nin üzerinde olanların deney grubuna atanması gibi). Bu durumda yapılan tasarım artık “Quasi” olacaktır.

Yine saha araştırmalarında toplanan anket verileriyle yapılan testler de “Quasi” özelliği taşımaktadır. Anket çalışmaları demişken anketler genellikle Likert Ölçeği esas alınarak tasarlanmaktadır. Bu durumda Likert Ölçeği de “Quasi Interval” yani Sözde Aralık Ölçeği olarak kabul edilebilir mi?

Uzun yıllardır karma ve kategorik veriler ile çalıştığımdan benim için bu sorunun yanıtı kesinlikle evet.
Saygı ve Sevgilerimle,

Prof.Dr.Çiğdem Arıcıgil Çilan